expertise

Maatschappelijke kosten-batenanalyse maakt zichtbaar of de voordelen van nieuw beleid opwegen tegen de nadelen. Daarbij is de ambitie om alle effecten, ook de niet-financiële, in geld uit te drukken. Door deze integrale benadering is MKBA een belangrijk instrument om beleidsplannen op uiteenlopende gebieden te toetsen. 

SEO Economisch onderzoek beschikt over veel kennis op dit terrein. Prof. dr. Carl Koopmans is een autoriteit op het gebied van MKBA methoden en toepassing. Het cluster Zorg & Zekerheid past de MKBA methode in de zorg toe. En het cluster Mededinging & Regulering gebruikt MKBA regelmatig voor energiebeleid en (zelfs) voor culturele voorzieningen. Bij Arbeid & Onderwijs wordt MKBA toegepast op maatregelen op de arbeidsmarkt. De MKBA is aanvankelijk ontwikkeld voor transportinfrastructuur. SEO Economisch Onderzoek beschikt over het (macro-)economisch inzicht dat nodig is om de MKBA methode ook toepasbaar te maken op andere terreinen.

Contactpersoon:
Carl Koopmans: 020 525 1630 / c.koopmans(at)seo.nl

Overheidsbeleid is gericht op het borgen van publieke belangen. Vanuit welvaartseconomisch perspectief vraagt een toetsing van overheidsingrijpen in een markt allereerst om het in kaart brengen van de mogelijke redenen voor overheidsingrijpen, waarbij het startpunt in die analyse de markt is. Daar waar marktwerking leidt tot efficiënte uitkomsten, is overheidsingrijpen in beginsel niet nodig. Daar waar de markt faalt, kan overheidsingrijpen worden overwogen. Dit is het geval als er sprake is van externe effecten, informatiescheefheid, marktmacht of (te) hoge transactiekosten, er is dan sprake van ‘publieke belangen’ als de kosten van het 
corrigeren van deze marktfalens niet hoger zijn dan de baten. Een andere reden waarom de overheid kan ingrijpen is herverdeling of paternalisme – de overheid is van mening dat de uitkomst van de markt niet goed is voor de burger.

SEO Economisch Onderzoek heeft uitgebreide expertise op het gebied van de analyse van publieke belangen. Het speciaal door SEO Economisch Onderzoek ontwikkelde denkkader om de rolverdeling tussen markt en overheid te analyseren is al toegepast op vele beleidsterreinen en markten. Voorbeelden zijn: de woningmarkt, het notariaat, de advocatuur, de taximarkt, elektriciteit, telecom, het hoger onderwijs en de loterijenmarkt.

Contactpersonen: 
Barbara Baarsma: 020 525 1652 / b.baarsma(at)seo.nl
Jules Theeuwes: 020 525 1634 / j.theeuwes(at)seo.nl

Bij het evalueren van de effecten van een beleidsinstrument of van wetgeving, is het ten eerste van belang de oorspronkelijke beleidsdoelen te inventariseren. Vervolgens wordt de beleidstheorie opgesteld, dat wil zeggen de analyse van de wijze waarop en de wegen waarlangs het instrument inderdaad leidt tot het gewenste beleidsdoel. Deze beleidstheorie mondt uit in een aantal te toetsen hypothesen over de te verwachten en gewenste effecten van het instrument.

De volgende stap in de evaluatie is het meten van de gerealiseerde effecten te opzichte van een counterfactual (bijv. de situatie zonder het bewuste instrument). Het bepalen van de counterfactual is van groot belang omdat het mede bepaald hoe groot de effecten zijn. Om de effecten goed in kaart te brengen zijn vaak geavanceerde econometrische analyses nodig.

SEO Economisch Onderzoek heeft ruime ervaring in het uitvoeren van effect analyses. Onze analytische insteek is bij uitstek van belang bij het formuleren van de beleidstheorie en het opstellen van de counterfactual. Daarnaast hebben we veel econometrische kennis in huis.

Contactpersoon:
Barbara Baarsma: 020 525 1652 / b.baarsma(at)seo.nl

Enquêtes kunnen een belangrijke rol vervullen bij het doen van onderzoek. Als data over daadwerkelijke gedragingen en voorkeuren van mensen (revealed preferences) niet beschikbaar zijn, dan kan een enquête soelaas bieden. Het gaat dan echter om uitgesproken, hypothetische gedragingen (stated preferences). Een nadeel van het enquête-instrument is dat het tot sociaal wenselijk of strategisch antwoordgedrag kan leiden en dat hypothetische statements bloot worden gelegd in plaats van de ‘waarheid’. Omdat de waarheid niet bekend is (als de revealed preferences niet beschikbaar zijn), kunnen we niet bepalen in hoeverre we een onzuiverheid creëren door met enquêtes te werken. Wel kunnen we de kans op een dergelijke onzuiverheid zoveel mogelijk beperken door het opstellen van vragenlijsten, waarin de werkelijke situatie zo dicht mogelijk benaderd wordt en waarin geen prikkels zijn om sociaal wenselijke of strategische antwoorden te geven.

SEO Economisch Onderzoek is gespecialiseerd in het gebruik van dergelijke hoogwaardige enquêtetechnieken. Een bekend voorbeeld is conjoint-analyse (ook wel conjunct-analyse of vignetten methode). 

Bij de vignettenmethode krijgt het bedrijf of huishouden een aantal hypothetische situaties – ook wel vignetten genaamd – voorgelegd die een onderbreking in termen van de verschillende kenmerken – ook wel attributen genaamd – beschrijven. De respondent wordt gevraagd deze vignetten te voorzien van een rapportcijfer. Uit de rangordening kan vervolgens worden afgeleid wat de voorkeuren zijn ten aanzien van de verschillende attributen. Het voordeel van conjoint-analysis is dat deze ook kan worden gebruikt om goederen die geen prijs hebben (milieu effecten, innovatiebaten) te waarderen. Als één van de attributen een geldwaarde is, is het mogelijk om voor elk van de overige attributen een prijskaartje te bepalen.

SEO Economisch Onderzoek heeft deze enquête techniek vaak toegepast. Een willekeurige greep uit de onderzoeksonderwerp: stroomonderbrekingen, sollicitanten, klassieke concerten, dagbladen, ziekenhuissector, handhavingscommunicatie en geluidshinder en natuur- en recreatiegebieden.

Contactpersoon: 
Ernest Berkhout: 020 525 1657 / e.berkhout(at)seo.nl

Het waarderen van goederen, het beslissen over investeringen en over hoe die betaald worden, zijn klassieke financieringsvraagstukken. Deze vraagstukken zijn alom aanwezig en treffen eigenlijk iedereen. SEO Economisch Onderzoek richt zich in haar finance-onderzoek op het snijvlak van de publieke en private sector op die gebieden waar financieringsvraagstukken bepalend zijn in bedrijfs- of overheidsbeslissingen. Dit leidt tot een breed scala aan mogelijke onderwerpen. Van regulering van financiële markten en de impact daarvan op bedrijven en beleggers, tot de waardering van goederen die de overheid aan de private sector levert, zoals radiolicenties. En van de vraag of ziekenhuizen winst mogen uitkeren tot de impact van het Europese CO2-handelssysteem en andere manieren waarop investeringen in duurzame energie kunnen worden gestimuleerd. 

Contactpersoon: 
Marco Kerste: 020 525 1962 / m.kerste(at)seo.nl

Een essentiële voorwaarde voor marktwerking is concurrentie. Concurrentie leidt – onder bepaalde voorwaarden – tot lagere kosten, lagere arbeidskosten en meer innovatie bij gelijkblijvende of toegenomen kwaliteit. Markten met onvoldoende concurrentie falen bij het maximaliseren van welvaart. De Nederlandse en Europese mededingingswetgeving verbiedt daarom bepaalde mededingingsbeperkende gedragingen, zoals kartels en misbruik van een machtspositie. Om te voorkomen dat machtsposities ontstaan of worden versterkt wordt tevens toezicht gehouden op fusies. Om mededingingseffecten te bepalen is het nodig om te weten op welke markt de effecten gemeten moeten worden. Onderdeel van mededingingsanalyses is daarom het afbakenen van de relevante markt.

Mededinging wordt niet alleen bepaald door het gedrag van ondernemingen, maar ook door dat van overheden. Daarom beoordeelt de Europese Commissie of steun van overheden aan ondernemingen de mededinging vervalst en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden. Het komt ook voor dat mededingingsproblemen ontstaan als overheidsorganisaties actief worden op een markt terwijl zij voordelen genieten die particuliere ondernemingen niet hebben, of die ontstaan als private ondernemingen van de overheid een bijzondere positie krijgen ten behoeve van de uitvoering van bepaalde verplichtingen en dat zij de voordelen daarvan eveneens kunnen gebruiken op andere markten. 

SEO Economisch Onderzoek heeft ruime ervaring met marktafbakening en met de bovengenoemde mededingingszaken.

Contactpersonen:
Bert Tieben: 020 525 1644 / b.tieben(at)seo.nl
Koert van Buiren: 020 525 1650 / k.vanbuiren(at)seo.nl

Hoe zorg je ervoor dat een monopolist zijn prijzen niet te hoog vaststelt en efficiënt werkt? Hoe voorkom je dat een bedrijf dat de tucht van de markt niet voelt zijn klanten uit het oog verliest? En hoe ontfutsel je bedrijven met onvoldoende concurrentie informatie over mogelijkheden voor kostenbesparing? Economische regulering is van belang voor bijna iedere sector waar de markt moeizaam werkt. Denk aan de energiemarkten, telecommunicatie, het openbaar vervoer en de zorg. Maar ook de taximarkt en de destructie van dierlijk afval behoeven regulering.

In al deze markten – en meer – voerde SEO Economisch Onderzoek de afgelopen jaren voor uiteenlopende opdrachtgevers studies uit naar regulering. Soms is de vraagstelling daarbij breed, bijvoorbeeld: ‘Welke wijze van regulering biedt een goed balans tussen investeringsprikkels, prikkels voor efficiëntie en een aanvaardbare verdeling van de winst’. Soms gaat het om de cruciale details, bijvoorbeeld of de wijze waarom in een bestaand reguleringsmodel voor inflatie wordt gecorrigeerd genoeg ruimte biedt om investeringen terug te verdienen. Onderzoekers van in het Cluster Mededinging & Regulering hebben diepgaande en actuele kennis van de reguleringstheorie en vertalen die in dergelijke vraagstukken naar concrete analyses en adviezen. 

Contactpersoon:
Bert Tieben: 020 525 1644 / b.tieben(at)seo.nl

Niet altijd leidt ongebreidelde marktwerking tot een goed resultaat. Het kan dan wenselijk zijn om eisen te stellen aan de kwaliteit of het gedrag van partijen die de markt willen betreden. Of om het aantal partijen in de markt te beperken. Ook is het mogelijk eisen te stellen aan de eigendomsverhoudingen. 

Onderzoek naar marktordening houdt zich bezig met de vraag welke eisen gesteld moeten worden aan partijen die actief zijn op moeilijke markten: is het voldoende om toegangseisen te stellen of is het optimaal het aantal partijen te beperken tot één of enkele? Zo ja, hoe kunnen deze vergunningen of concessies het beste worden verdeeld? En kan het daarbij gaan om private bedrijven of is het beter de eigendom in publieke hand te houden?

SEO Economisch Onderzoek heeft ruime ervaring met marktordeningsvraagstukken in tal van markten zoals onder andere de energiemarkten, telecommunicatie, onderwijs, zorg, de loterijenmarkt en de taximarkt.

Contactpersonen:
Bert Tieben: 020 525 1644 / b.tieben(at)seo.nl
Koert van Buiren: 020 525 1650 / k.vanbuiren(at)seo.nl

Voor het claimen van schade als gevolg van een overtreding van de mededingingswet is een economische berekening van de schade vereist. De eerste stap is dan het bepalen van het counterfactual scenario: hoe zou de economische realiteit eruit hebben gezien indien de overtreding niet zou hebben plaatsgevonden? Hiervoor is een studie van de inbreuk en de economische impact van de inbreuk op afnemers en andere partijen benodigd. De tweede stap bestaat uit het berekenen van het verschil tussen het counterfactual scenario en het feitelijke inbreukscenario, leidend tot een schadebedrag.

SEO Economisch Onderzoek heeft brede ervaring met en uitgebreide kennis van de economische analyse en methoden die benodigd zijn voor een succesvolle schadeberekening: mededinging, industriële organisatie, econometrie, finance, kosten-batenanalyse van verschillende scenario’s en het kwantificeren van effecten. 

Voor de juridische aspecten werkt SEO Economisch Onderzoek samen met Massimo Moretto en Martin Poelman van de Antitrust Group. 

Contactpersonen:
Barbara Baarsma: 020 525 1652 / b.baarsma(at)seo.nl 
Rob van der Noll: 020 525 1687 / r.vandernoll(at)seo.nl 
Nicole Rosenboom: 020 525 1670 / n.rosenboom(at)seo.nl

De economische betekenis van cultuur en erfgoed staat sinds enkele jaren volop in de belangstelling. De maatschappelijke waarde van cultuur en erfgoed blijkt echter niet direct aan de kassa van culturele instellingen en musea. Het effect op de aantrekkelijkheid van steden voor kansrijke bewoners en van Nederland voor toeristen blijkt vaak belangrijker. 

Binnen het expertisegebied Cultuur & Erfgoed houdt SEO Economisch Onderzoek zich bezig met de vraag wat te maatschappelijke waarde is van verschillende soorten cultuur en erfgoed, op welke wijze deze maatschappelijke waarde kan worden vergroot en of investeringen in het conserveren en ontsluiten van erfgoed de maatschappelijke welvaart vergroten.

Contactpersoon: 
Jules Theeuwes: 020 525 1634 / j.theeuwes(at)seo.nl 

Energie beweegt zich in het spanningsveld tussen de doelstellingen betaalbaar, schoon en betrouwbaar. SEO Economisch Onderzoek ondersteunt in deze driehoek beleidsbeslissingen van overheden en bedrijven met gedegen en innovatief onderzoek. Hoe kan de kwaliteit van het netbeheer meetbaar worden gemaakt? Onder welke voorwaarden stimuleert netwerkregulering de inpassing van duurzame energie? Met welke instrumenten kunnen energiebedrijven kostenefficiënt een bijdrage leveren aan de doelstellingen voor energiebesparing en duurzame energie? Dit zijn vragen waaraan SEO Economisch Onderzoek de afgelopen jaren een bijdrage heeft geleverd voor een breed scala van opdrachtgevers: van netbeheerders tot de rijksoverheid, van energiebedrijven tot toezichthouders. 

Voor het netbeheer is een belangrijke vraag of regulering er in slaagt de juiste balans te vinden tussen investeringsprikkels en de prikkels voor kostenefficiëntie. Vanuit wetenschappelijke kennis over reguleringstheorie levert SEO Economisch Onderzoek concrete analyses en adviezen over de vormgeving en optimalisatie van energieregulering. Onze onderzoekers hebben actuele kennis over het functioneren van de energiemarkt in de hele keten: van productie, transport en distributie tot de levering. Speciale toetssteen is de groeiende betekenis van hernieuwbare energie die regulering en marktordening voor nieuwe vragen stelt. Via maatschappelijke kosten-batenanalyse verschaft SEO Economisch Onderzoek inzicht in de integrale effecten – zowel economisch als maatschappelijk – van veranderingen in de energiemarkt zoals de groei van hernieuwbare energie. Daarbij spelen scenarioanalyses over de toekomstige ontwikkeling van energiemarkten een centrale rol.

Contactpersoon: 
Bert Tieben: 020 525 1644 / b.tieben(at)seo.nl 

De afgelopen twintig jaar heeft de telecommunicatiesector zich in hoog tempo ontwikkeld. Dat geldt niet alleen voor het vaste telefoonnet en de tv-kabelnetten die elkaar beconcurreren met een breed palet aan diensten. Op steeds meer plaatsen wordt daarnaast een derde net van glasvezel aangelegd en ook in de ether gaan de ontwikkelingen snel.

Beleidsmakers en toezichthouders staan voortdurend voor de uitdaging deze ontwikkeling bij te houden en voor te blijven. Goed beleid en goede regulering kan de vooruitgang stimuleren. Falend beleid kan ontwikkelingen juist frustreren.

SEO Economisch Onderzoek doet onderzoek naar uiteenlopende aspecten van de telecommunicatiemarkt en rekent zowel de beleidsmaker, met Ministerie van EL&I als de toezichthouder Opta als marktpartijen tot zijn opdrachtgevers. Onderwerpen waar SEO Economisch onderzoek zich de afgelopen jaren mee bezig hield zijn onder meer de maatschappelijke rechtvaardiging van publieke investeringen in breedband, de concurrentie tussen de vaste netten, optimale regulering van next generation networks, de waarde van GSM-licenties, de toegankelijkheid van telecommunicatie voor mensen met een beperking en de effecten van flexibilisering van het frequentiebeleid.

Contactpersoon: 
Bert Tieben: 020 525 1644 / b.tieben(at)seo.nl 

Het auteursrecht is van toenemend belang in moderne economieën maar tegelijk staat het sterk onder druk als gevolg van digitalisering en het internet. Uitwisseling van werken zonder toestemming van de rechthebbende kan een bedreiging vormen voor de inkomsten van makers maar biedt andere makers en gebruikers nieuwe mogelijkheden en welvaart. Economisch is het auteursrecht te beschouwen als een (tijdelijk) monopolierecht op verspreiding en exploitatie van het beschermde werk. Uitzonderingen op dit recht moeten zorgen voor een goede balans met het algemeen belang.

SEO Economisch Onderzoek doet veel onderzoek naar de economische aspecten van het auteursrecht. Het gaat onder meer om studies naar de economische en culturele gevolgen van file sharing, de posities en belangen van makers en uitvoerend kunstenaars, de omvang van de economisch sectoren die afhankelijk zijn van het auteursrecht of juist van uitzonderingen op het auteursrecht.

Contactpersoon: 
Jules Theeuwes: 020 525 1634 / j.theeuwes(at)seo.nl