pagina

Dubbele belasting, dubbele moraal?


Geloof het of niet, maar belastingontwijking is alom. Veel mensen die op reis gaan met het vliegtuig kopen taxfree parfum, juwelen of zonnebrillen op de luchthaven. En als ze met de auto met vakantie gaan richting het zuiden, rijden velen via Luxemburg om daar te tanken en sigaretten te kopen. Doel: het ontlopen van de hoge Nederlandse accijnzen.

Ook het gebruik van aftrekposten is wijdverbreid. Huizenbezitters met een hypotheek trekken de rente op die lening van de inkomstenbelasting af en de meeste werknemers betalen geen belasting over hun pensioeninleg. Gulle gevers aan goede doelen trekken hun gift af van de belasting. In al deze gevallen is er sprake van belastingontwijking.

Soms is dat niet het doel van fiscale wet- of regelgeving, zoals bij taxfree shoppen en tanken over de grens. En soms is dat juist wel het doel, zoals bij de hypotheekrenteaftrek of bij de aftrek van giften. Aan zowel bedoelde als onbedoelde ontwijking is – in tegenstelling tot belastingontduiking – niets illegaals. Dit soort belastingontwijking is in alle lagen van de bevolking ingeburgerd en geaccepteerd.

Lang niet alle gevallen van belastingontwijking kunnen echter rekenen op zoveel begrip. Bedrijven als Ikea, Google en Amazon die om fiscale redenen een vennootschap oprichten kunnen rekenen op boze en verontwaardigde reacties. Politici reageren op deze morele verontwaardiging met hoorzittingen, aanscherping van bestaand beleid en overleg op internationaal niveau in bijvoorbeeld de EU en de OESO.

De gunstige belastingconstructies waar multinationals gebruik van mogen maken, zijn niet weggelegd voor de meubelwinkel, de boekhandel en het koffiehuis ‘op de hoek’. Dat is deels de oorzaak van de publieke verontwaardiging. De crisis heeft dit gevoel van ongelijke behandeling versterkt. Burgers hebben er in toenemende mate moeite mee dat zij meer belasting moeten betalen, terwijl er uitzonderingen blijven bestaan voor grote internationale bedrijven.

Het debat over belastingontwijking is sterk gepolariseerd – je wordt geacht voor of tegen te zijn. Er is weinig plaats voor een genuanceerde middenpositie. Ook is het debat gemoraliseerd. In een debat op morele gronden heeft ieder zijn eigen perspectief. Daardoor kunnen (of willen) deelnemers aan het debat elkaars argumenten niet verstaan, eenvoudigweg doordat ze op verschillende golflengtes zitten. Objectiveren van het debat over het huidige fiscale regime is dan ook nuttig. Bij voorkeur met aantoonbare voor- en nadelen, met kosten en baten. Uiteindelijk kunnen politici dan beter geïnformeerde afwegingen maken.

Precies met dat doel is dit boek geschreven. Het brengt risico’s en voordelen in kaart van Nederland als vestigingsland van bijzondere financiële instellingen, ook wel: brievenbusmaatschappijen.


Categorie: columns