Beleidsevaluatie van het begrotingsinstrument “Natuurlijk kapitaal en vergroenen financiële sector”

Achtergrond
In opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) heeft SEO Economisch Onderzoek in samenwerking met NewForesight, het begrotingsinstrument ‘Natuurlijk Kapitaal en Vergroenen van de Financiële Sector’ (NKVFS) geëvalueerd. Het ministerie zet dit begrotingsinstrument in om de waarde van natuur voor de samenleving (a) zichtbaar te maken en (b) een plek te geven in afwegingen, besluitvorming en verantwoording van bedrijven, overheden en financiële instellingen, de drie doelgroepen van het instrument.   

Dit rapport combineert een terugblik op de doeltreffendheid en doelmatigheid van NKVFS vanaf 2017 met een vooruitblik op de jaren 2030 en 2050. Voor het terugkijkende deel analyseerde SEO de doeltreffendheid en doelmatigheid van het instrument met behulp van het TransMissie-model ontwikkeld door NewForesight. Het vooruitblikkende deel van het rapport bevat aanbevelingen ter verbetering van het begrotingsinstrument, op basis van de terugkijkende analyse, de bestaande literatuur, interviews en een strategieworkshop met LVVN en RVO.  

Resultaten
De belangrijkste bevindingen uit het rapport zijn als volgt: 

• Doeltreffendheid: NKVFS vergrootte de kennis over natuurlijk kapitaal en biodiversiteitsrisico’s, stimuleerde het gebruik van meetinstrumenten en methoden, ondersteunde platforms en samenwerkingen en bevorderde beleidsmatige en strategische toepassingen. Bij financiële instellingen had dit ook internationale effecten en leidde het tot eerste stappen richting doelen voor het afbouwen van schadelijke investeringen. Een uitdaging bij alle doelgroepen was de structurele verankering in besluitvorming en bedrijfsvoering, voorbij pilots en kleinschalige initiatieven: de koplopersgroep was nog klein en veranderingen in de richting van systemische effecten waren nog beperkt zichtbaar. 
• Doelmatigheid: De doelmatigheidsanalyse laat een gemengd beeld zien: in 2017–2023 werd EUR 1 miljoen minder uitgegeven dan begroot, terwijl de productiviteit per fte steeg ondanks minder personeel. Het monitoringsysteem kent echter tekortkomingen waardoor inzicht in prestaties en middeleninzet beperkt is.  

• Aanbevelingen: Het begrotingsinstrument NKVFS staat op een kantelpunt: het fundament is gelegd, maar om echt impact te maken zijn opschaling, focus en structurele verankering van natuurwaarden in beleid en besluitvorming nodig. Systeemverandering vraagt om een integrale aanpak met heldere doelen en monitoring, een ecosysteembenadering en het vergroten van instrumentgebruik via sandboxing. Samenwerking met andere ministeries, goed bestuur en overtuigende maatschappelijke businesscases voor natuurherstel zijn daarbij cruciaal om NKVFS te laten uitgroeien tot de motor van een natuurinclusieve economie.

Methoden  

• Reconstructie van de beleidstheorie. 

• Verzameling, reconstructie en gedetailleerde analyse van begrotingsinstrument-specifieke documenten, rapportages van uitvoerende partijen en overige literatuur op het gebied van natuurinclusiviteit.  

• Verzameling, reconstructie en analyse van financiële data over begrote en gerealiseerde uitgaven, alsmede data over personeelsinzet.  

• 20+ interviews met een diverse groep belanghebbenden.  

• Strategische workshop met LVVN en RVO over de toekomst van het begrotingsinstrument.