Minder verkooppunten, minder rokers

Sinds 1 juli 2024 is het verboden om tabak te verkopen in supermarkten, minisupers en nachtwinkels. Dit verbod is onderdeel van het Nationaal Preventieakkoord, dat tot doel heeft om in 2040 een rookvrije generatie te realiseren en het percentage volwassenen dat rookt te beperken tot 5 procent. 

Door het verkoopverbod nam het aantal tabaksverkooppunten met ongeveer zestig procent af. Mensen moeten na het verbod gemiddeld ruim anderhalf keer zo ver reizen om tabaksproducten te kopen. Dit onderzoek gaat over de vraag welk effect dit heeft op het aantal volwassenen dat rookt. Het maakt deel uit van een bredere beleidsevaluatie van het verkoopverbod, met subsidie van KWF Kankerbestrijding. 

Resultaten
Door het verkoopverbod daalde het aantal volwassenen dat rookt in Nederland in 2024 met 23 duizend. Het gaat om zes procent van de gemiddelde rookprevalentie onder volwassenen in 2024. De helft van de volwassenen die door de maatregel stopt met roken woont in kwetsbare wijken. In deze wijken is de daling van het aantal verkooppunten binnen 250 meter namelijk relatief groot. Daarmee draagt de maatregel bij aan het verkleinen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. 

Een afname van 23 duizend mensen die roken levert de samenleving tussen de 180 en 370 miljoen euro per jaar aan baten op. Dit komt vooral omdat mensen hierdoor langer leven en een hogere kwaliteit van leven ervaren.  

De daling van het aantal mensen dat rookt komt mogelijk doordat het verkoopverbod mensen die al willen stoppen met roken ertoe aanzet om dit daadwerkelijk te doen. De maatregel kan er daarnaast toe leiden dat minder mensen beginnen met roken. Het leeuwendeel van de mensen dat rookt begon op jonge leeftijd. Als het verkoopverbod ook invloed heeft op jongeren onder de 18 wordt dit pas op de lange termijn zichtbaar in de cijfers over volwassenen.  

Methode
Het onderzoek is gebaseerd op informatie over de locatie van tabaksverkooppunten van Locatus en over rookgedrag volgens de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen in de jaren 2020, 2022 en 2024. Deze enquête wordt telkens in het najaar gehouden. Bij het meest recente meetmoment verkopen supermarkten dus geen tabak meer. Hierdoor ontstaat een verandering in de nabijheid van verkooppunten ten opzichte van de uitgangssituatie in 2020. Het onderzoek brengt deze verandering in verband met de verandering in kans dat mensen de vraag of ze weleens roken met ja beantwoorden.