Maximeren met effect; Evaluatie Wet Normering Topinkomens 2020-2025

Het onderzoek
SEO Economisch Onderzoek evalueerde de Wet normering topinkomens (WNT) over de periode 2020-2025 in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De WNT stelt grenzen aan de bezoldiging en ontslagvergoeding van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en verplicht instellingen deze gegevens openbaar te maken. 

Het onderzoek brengt in kaart in hoeverre de wet haar doelen bereikt en hoe uitvoerbaar de regels in de praktijk zijn. Daarvoor zijn WNT-verantwoordingen uit jaarverslagen geanalyseerd, WNT-jaarrapportages bestudeerd en interviews gehouden met onder meer instellingen, accountants, juridisch adviseurs en vertegenwoordigers van bestuurders en toezichthouders. 

Resultaten
De WNT lijkt doeltreffend in het normeren van topinkomens. Het aandeel topfunctionarissen met een bezoldiging boven het individueel toepasselijke maximum daalde van 2,1 procent in 2019 naar 1,1 procent in 2023. Ook overschrijdingen van de maximale ontslagvergoeding komen weinig voor: in de onderzochte jaarverslagen zijn 52 ontslagvergoedingen gevonden, waarvan drie boven het maximum lagen. 

De openbaarmakingsplicht functioneert minder goed. Ongeveer de helft van de onderzochte WNT-instellingen publiceert een volledig correcte WNT-verantwoording online. Bij de andere helft ontbreekt de verantwoording of is deze incompleet of incorrect. Tegelijkertijd blijkt uit interviews dat het belang van de WNT breed wordt onderschreven en dat de wet in veel standaardsituaties een duidelijk kader biedt.

Methoden
Het onderzoek combineert kwantitatieve en kwalitatieve methoden. SEO analyseerde per verslagjaar een steekproef van ongeveer 500 WNT-instellingen, waarbij is gekeken naar bezoldigingen, ontslagvergoedingen en de naleving van de openbaarmakingsplicht. De resultaten zijn gewogen om een representatief beeld te geven van de onderzochte populatie.

Daarnaast zijn de WNT-jaarrapportages van het ministerie van BZK gebruikt om vastgestelde overtredingen in kaart te brengen. Ook zijn 17 interviews gehouden met betrokken partijen en zijn rechterlijke uitspraken en cao’s geanalyseerd. Zo geeft het onderzoek zowel inzicht in de cijfermatige ontwikkeling als in de praktische uitvoerbaarheid van de WNT.