Toetsing beleidskompas verzorgingsplaatsen

Deze notitie toetst de economische onderbouwing en argumentatie van het concept-beleidskompas over de toekomstige verzorgingsplaatsen langs de snelweg.  

Onderzoek en aanpak
Verzorgingsplaatsen op de snelweg maken het mogelijk dat weggebruikers gebruik kunnen maken van voorzieningen zoals tanken, laden en om uit te rusten tijdens de reis zonder van de snelweg af te gaan. Het concept-beleidskompas “verzorgingsplaatsen van de toekomst” kent als opbouw eerst het bespreken van de aanleiding, probleemstelling (wat gebeurt er zonder voorgestelde maatregelen) en de doelstellingen van de door I&W voorgestelde maatregelen.  

SEO Economisch Onderzoek is door het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat gevraagd de voorgestelde maatregelen en onderbouwing te beoordelen. Deze beoordeling gaat aan de hand van va economische theorie gecombineerd met eerdere onderzoeken over marktordeningsvraagstukken in de markt van voorzieningen op het hoofdwegennetwerk en andere netwerkmarkten met vergelijkbare kenmerken en/of maatregelen.  

Resultaten
De onderzochte maatregelen aangaande de marktordening zijn: het uitgeven van separate kavels, exclusiviteit op de verzorgingsplaats, een gebiedscriterium en tijdelijk een biedbeperking. Daarnaast zijn er in het concept-beleidskompas ook nog overige maatregelen benoemd zoals het verdelingsmechanisme van de kavels via een veiling, het hanteren van een restwaarderegeling en het komen tot een integraal inrichtingsplan.  

Uit de analyse volgt dat elk van de voorgestelde maatregelen een voldoende onderbouwing kent, maar dat een empirische toets, duidelijke bespreking van (ongewenste) neveneffecten of expliciete belangenafweging voor enkele van de voorgestelde maatregelen nog ontbreken. Daar waar mogelijk beveelt SEO aan om neveneffecten en de belangenafweging daarbij expliciet te maken. Daar waar relevant, bijvoorbeeld gegeven de scope en duur van een maatregel, is een duiding van de economische significantie van een maatregel op basis van empirische analyse wenselijk.  

Het niet faciliteren van concurrentie op de verzorgingsplaats (exclusiviteit) is in het concept-beleidskompas duidelijk gekoppeld en onderbouwd als doelmatig voor een verkeersveilige inrichting van de verzorgingsplaats, maar de relatie tussen exclusiviteit en het verdienmodel van aanbieders is minder eenduidig en niet verder empirisch getoetst. Het gebiedscriterium dient de nadelige effecten van exclusiviteit te ondervangen, maar kan enkel concurrentie borgen indien er potentiële concurrentiedruk van opeenvolgende verzorgingsplaatsen is. Het gebiedscriterium borgt de mogelijkheid van keuzevrijheid voor de weggebruiker (over de verzorgingsplaatsen heen), maar is geen garantie voor daadwerkelijke concurrentie.