De waarde van het Juridisch Loket

Aanleiding en doel van het onderzoek
Het Juridisch Loket (hJL) biedt gratis eerstelijns juridische ondersteuning aan mensen met een laag inkomen en speelt daarmee een centrale rol in de toegang tot het recht. HJL heeft SEO Economisch Onderzoek gevraagd om de waarde van deze dienstverlening in kaart te brengen aan de hand van een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA). Aanleiding van het MKBA-onderzoek is de wens om verder te kijken dan alleen ketenefficiëntie binnen het rechtsbestel: vroegtijdige rechtshulp kan voorkomen dat juridische problemen escaleren en daardoor ook effecten hebben op gezondheid, schulden, arbeidsmarkt en vertrouwen in de rechtsstaat. De MKBA beoogt dus inzicht te geven in de brede publieke waarde van laagdrempelige rechtshulp.

De MKBA-methode
In de MKBA wordt het beleidsalternatief (de situatie mét hJL) vergeleken met een nulalternatief (de hypothetische situatie zonder hJL). In 2024 behandelde hJL circa 233 duizend zaken en waren er in totaal ruim 450 duizend contactmomenten (telefonisch of op een van de vestigingen). Dit is exclusief de rechtzoekenden die de website van hJL raadplegen voor juridisch advies. Op basis van eerder onderzoek is ingeschat wat er zonder de aanwezigheid van hJL zou gebeuren. Het merendeel zou proberen het probleem zelf op te lossen of passief blijven. Daarnaast zou een deel van de rechtzoekenden uitwijken naar rechtswinkels, sociaal raadslieden of sociaal-juridische medewerkers. In de hypothetische situatie waarin hJL niet zou bestaan zouden jaarlijks ongeveer 37 tot 42 duizend minder problemen worden opgelost.

De MKBA geeft een indicatief beeld van de maatschappelijke waarde van de eerstelijns juridische dienstverlening van het Juridisch Loket. Omdat belangrijke databronnen geen causale effectstudies zijn, is de geschatte effectiviteit van de dienstverlening niet precies en zijn de gebruikte cijfers in de berekeningen niet volledig representatief voor de doelgroep van hJL. Daarnaast konden verschillende relevante maatschappelijke effecten niet in geld worden gewaardeerd, waaronder het effect op vertrouwen in de rechtsstaat.

Resultaten van het onderzoek
Uit de MKBA blijkt dat de (indicatieve) baten duidelijk groter zijn dan de kosten. De uitvoeringskosten van hJL bedroegen in 2024 ongeveer € 54 mln. Als hJL niet zou bestaan, zouden de uitvoeringskosten van andere juridische hulpverleners € 21 mln. tot € 30 mln. hoger zijn. Per saldo brengt hJL dus € 24 tot € 33 mln. extra aan uitvoeringskosten met zich mee.

Tegenover deze kosten staan substantiële maatschappelijke baten, vooral doordat meer juridische problemen worden opgelost en sneller tot een einde komen. De grootste baten hebben betrekking op gezondheid en welzijn: juridische problemen veroorzaken veel stress, waardoor de levenskwaliteit vermindert. Omdat hJL bijdraagt aan meer en snellere oplossingen, daalt de stress die rechtzoekenden ervaren. Dit levert een welzijnsbaat op van tussen de € 103 mln. en € 232 mln. en een reductie in zorgkosten van zo’n € 2 mln. tot € 3 mln. Op de arbeidsmarkt resulteert minder stress in hogere productiviteit: we schatten een maatschappelijke baat van € 13 mln. tot € 15 mln. Schuldenproblematiek neemt ook af, met een baat van ongeveer € 3 mln. tot € 4 mln.

Alles bij elkaar bedraagt het maatschappelijke saldo van deze indicatieve MKBA tussen de € 98 mln. en € 219 mln. in 2024, met een kosten-batenratio van ongeveer 1:3 tot 1:5. Dit houdt in dat iedere euro subsidie aan hJL naar schatting drie tot vijf euro aan maatschappelijke waarde oplevert.