Verkooppunten tabak; Gevolgen van het verkoopverbod in supermarkten

Sinds 1 juli 2024 is het verboden om tabak te verkopen in supermarkten, minisupers en nachtwinkels. Het verbod op de verkoop van tabak in supermarkten is onderdeel van het bredere Nationaal Preventieakkoord. Het doel van het Preventieakkoord is om in 2040 een rookvrije generatie te realiseren. Daarnaast moet het percentage volwassenen dat rookt beperkt blijven tot vijf procent. Dit akkoord omvat een reeks maatregelen, waaronder accijnsverhogingen, neutrale verpakkingen, een uitstalverbod en een vermindering van het aantal verkooppunten.

Deze notitie beschrijft de ontwikkeling van het aantal tabaksverkooppunten van 2017 tot en met 2024 en laat daarbij de gevolgen zien van het verkoopverbod van tabak in supermarkten. Hieruit blijkt dat nieuwe tabaksspeciaalzaken de afname in supermarkten nauwelijks compenseren. Huishoudens moeten na het verbod anderhalf keer zo ver reizen om tabaksproducten te kopen. Zonder het verbod is de gemiddelde afstand van een huishouden tot een verkooppunt 558 meter. Door het verbod stijgt gemiddelde afstand tot 872 meter. De toename is vooral groot in dunbevolkte gebieden.

Het onderzoek combineert verschillende databronnen om het beeld van de ontwikkeling van het aantal tabaksverkooppunten zo compleet mogelijk te maken. Locatiedata van Locatus vormen de basis. Deze data combineren we met recente cijfers van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA, 2025) en eerder SEO-onderzoek. De methode van dit onderzoek bestaat uit drie stappen. Eerst reconstrueren we trends in het aantal tabaksverkooppunten per type verkoopkanaal met behulp van Locatus-data. Vervolgens vullen we deze data aan met NVWA-gegevens over Lid 2-speciaalzaken en nieuwe tabakszaken die ontbreken in Locatus. Ten slotte simuleren we locaties voor deze extra verkooppunten, zodat we de bereikbaarheid van tabak (gemeten als gemiddelde afstand van huishoudens tot een verkooppunt) nauwkeurig kunnen berekenen.

Een aanvullende notitie actualiseert de analyse tot 1 november 2025. Hieruit blijkt dat er sinds 31 december 2024 per saldo geen verkooppunten bij zijn gekomen. De sterke daling na de invoering van het verkoopverbod in supermarkten is dus vooralsnog tot stilstand gekomen.