Impactanalyse van een in- en uitleenverbod in de vleessector

Het onderzoek
Het kabinet werkt aan een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) die het in- en uitlenen van arbeidskrachten in de vleessector verbiedt (sectoraal in- en uitleenverbod). Deze maatregel zou de arbeidsomstandigheden van arbeidskrachten substantieel moeten verbeteren en bestaande misstanden, met name rond arbeidsmigranten, moeten voorkomen. Uit inspecties door de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) en uit meldingen door diverse organisaties komt naar voren dat arbeidsrisico’s voor arbeidskrachten in de vleessector groter zijn dan in andere sectoren, specifiek wanneer sprake is van een uitzendrelatie. Ook is het aantal meldingen van misstanden rond met name arbeidsmigranten substantieel groter dan in andere sectoren. In de vleessector werken naar schatting ruim 37 duizend werknemers, waarvan 37 procent in een uitzendrelatie. In slachterijen ligt dat aandeel naar schatting op 65 procent. Het aandeel arbeidsmigranten onder alle werknemers wordt ingeschat op eveneens 37 procent. Het doel van het huidige onderzoek is om de aannemelijke positieve en negatieve gevolgen van een in- en uitleenverbod in de vleessector in kaart te brengen: van arbeidsmarkt- en economische effecten tot maatschappelijke en ecologische effecten. 

Resultaten
Het directe effect van een in- en uitleenverbod in de vleessector bestaat er naar verwachting uit dat het grootste deel van de bestaande uitzendkrachten, waaronder voornamelijk arbeidsmigranten, aan het werk blijft in de sector, maar dan als werknemer in tijdelijke loondienst van de voormalige inlener. Het in directe dienst nemen van uitzendkrachten betekent niet meteen vaste contracten met vaste uren. De behoefte aan flexibiliteit is groot in de vleessector en de kostenvoordelen van flexibele arbeid aanzienlijk, waardoor de mogelijkheden voor een flexibele inzet van werknemers in loondienst optimaal benut zullen blijven worden. Directe arbeidscontracten zullen overwegend tijdelijk zijn, met een beperkt aantal uren en een flexibele inzet. 

Het is aannemelijk dat een in- en uitleenverbod in de vleessector bijdraagt aan het verminderen van de overtreding van arbeidswetten en het verbeteren van de arbeidspositie van arbeidsmigranten, maar niet zozeer aan de verbetering van arbeidsomstandigheden. Een sectoraal in- en uitleenverbod gaat naar verwachting gepaard met hogere arbeidskosten, daarmee een minder goede (internationale) concurrentiepositie voor de sector, krimp van de sector en concentratie van bedrijvigheid (schaalvergroting). Per saldo zijn deze sectorale effecten relatief beperkt. Een in- en uitleenverbod is geen wondermiddel: slechte arbeids-omstandigheden, de overtreding van arbeidswetten en misstanden rond arbeidsmigranten worden er niet mee uitgebannen. 

Methode
Een ex ante analyse van de impact van een maatregel zoals een in- en uitleenverbod in de vleessector is een exercitie waarin verwachtingen van de onderzoekers een grote rol spelen. Er is immers geen enkele empirische evidentie van soortgelijke maatregelen in de Nederlandse context waarop het onderzoek kan worden gebaseerd. Daarom is het belangrijk om deze verwachtingen te baseren op kenmerken en de specifieke structuur van de Nederlandse vleessector. Het onderzoek bestond daarom uit het opstellen van een beleidstheorie ten aanzien van mogelijke effecten van een in- en uitleenverbod in de vleessector, een analyse van de structuur van de Nederlandse vleessector, een literatuurstudie ten aanzien van de arbeidsmarkt in de vleessector en de mogelijke economische en maatschappelijke impact van veranderingen in beschikbare contractvormen, een analyse van beschikbare gegevens over onder andere werkgelegenheid, lonen, omzet en winstmarges in de vleessector, gesprekken met betrokkenen bij de vleessector, waaronder tal van werkgevers, maar ook maatschappelijke organisaties betrokken bij de arbeidssituatie van arbeidsmigranten, en tot slot een synthese waarin de informatie van al deze bronnen is gebruikt om de beleidstheorie te toetsen en aan te scherpen.