Multilaterale samenwerking: Mondiale uitdagingen, gezamenlijke oplossingen

Achtergrond
In opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (afdeling IOB) heeft SEO Economisch Onderzoek de periodieke rapportage uitgevoerd over de ongeoormerkte bijdragen van Nederland aan multilaterale organisaties tussen 2017-2023. In de periode 2017–2023 kende het Nederlandse BHOS-beleid vijf brede doelstellingen ten aanzien van multilaterale samenwerking:

1. het uitbannen van extreme armoede (noodhulp)
2. het aanpakken van de grondoorzaken van armoede en (irreguliere internationale) migratie
3. het bevorderen van klimaatmitigatie en klimaatadaptatie
4. het bijdragen aan een weerbare wereldeconomie
5. het versterken van het multilaterale systeem

Binnen artikel 5.1 van de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) gaat het merendeel van de middelen naar VN-organisaties en regionale ontwikkelingsbanken. Deze periodieke rapportage laat zien hoe de vier grootste ontvangers hebben bijgedragen aan de BHOS-doelstellingen en welke rol ongeoormerkte financiering daarbij speelde. De vier grootste ontvangers waren:

• United Nations Children’s Fund (UNICEF)
• United Nations Development Programme (UNDP)
• Afrikaanse Ontwikkelingsbank (AfDB)
• Aziatische Ontwikkelingsbank (AsDB)

Achtergrond
Artikel 5.1 droeg hieraan bij via ongeoormerkte bijdragen aan multilaterale organisaties zonder vooraf vastgelegde thematische of geografische bestemming. De voornaamste reden voor deze financieringsvorm was het belang van voorspelbare en flexibel inzetbare financiële middelen voor het uitvoeren van het mandaat van multilaterale organisaties: het financieren van complexe en meerjarige programma’s, het opbouwen van een stabiele aanwezigheid in landen en regio’s en daarmee het versterken van de crisisparaatheid.

De beleidstheorie hierachter was dat steun via multilaterale organisaties doeltreffender en doelmatiger is vanwege hun schaalvoordelen, expertise, mondiale legitimiteit en hun mogelijkheid om additionele middelen te mobiliseren. Een andere aanname was dat multilaterale organisaties doeltreffender en doelmatiger kunnen opereren in contexten waar bilaterale hulp minder toereikend is.

Resultaten
Het rapport formuleert vijf conclusies die op de website van het ministerie kort staan uitgelegd. Hoofdstuk 6 van het rapport bevat de uitgebreide versie van de onderbouwing bij deze conclusies.

1. De Nederlandse inzet op multilaterale samenwerking in de periode 2017-2023 was overwegend doeltreffend en de gesteunde organisaties droegen aannemelijk bij aan het behalen van de meeste BHOS-doelstellingen.
2. De gesteunde multilaterale organisaties waren op een aantal aspecten minder doeltreffend.
3. De vier gesteunde organisaties functioneerden overwegend doelmatig en voldeden aan de meeste voorwaarden voor doelmatigheid.
4. Ongeoormerkte financiering van multilaterale organisaties droeg bij aan het vergroten van hun flexibiliteit, crisisparaatheid en hefboomeffect, maar dreigde soms te leiden tot versnippering.
5. De steun voor multilaterale organisaties was grotendeels complementair en droeg bij aan het vergroten van de samenhang van het BHOS-beleid.

Aanbevelingen
Op basis van de conclusies zijn zeven aanbevelingen geformuleerd. Een korte toelichting staat op de website van het ministerie. Een uitgebreide toelichting staat in hoofdstuk 6 van het rapport.

1. Versterk de rijksbrede afstemming van de multilaterale inzet.
2. Bewaak de omvang van het thematische mandaat van multilaterale organisaties.
3. Spoor multilaterale organisaties aan om goed bestuur in partnerlanden structureler te versterken.
4. Spreek multilaterale organisaties via executive boards en werkgroepen aan op het belang van het versterken van hun onafhankelijke evaluatieafdelingen.
5. Blijf inzetten op de systematiek van meerjarige financiering om voorspelbaarheid en doelmatigheid te versterken en stimuleer andere donoren dit eveneens te doen.
6. Zet in op gerichte institutionele hervormingen bij multilaterale organisaties op cruciale aspecten van doelmatigheid waar zij soms onvoldoende presteerden.
7. Verbeter de informatievoorziening over Nederlandse verdienkansen én behaalde verdiensten in het kader van multilaterale samenwerking.