Tijden veranderen? Evaluatie experiment ruimte in onderwijstijd 2020-2025

Ruimte in onderwijstijden kan leiden tot meer maatwerk voor leerlingen en een aantrekkelijker school voor leerkrachten en ouders mits randvoorwaarden als een duidelijke, gedragen visie en een goede organisatie op orde zijn. Deelnemers aan het experiment Ruimte in Onderwijstijd willen dan ook graag dat de geboden ruimte wettelijk wordt verankerd. 

Het onderzoek 
Veel scholen zijn overgestapt op een nieuw model voor de indeling van de schooldag en de schoolweek. In tien jaar tijd is het percentage scholen met een traditionele dagindeling (met een lange middagpauze en een vrije woensdagmiddag) gehalveerd. Veel afwijkingen zijn ook wettelijk toegestaan. Dat geldt niet voor het afwijken van de landelijk vastgestelde vakanties en het afwijken van de vijfdaagse schoolweek. Het ministerie van OCW (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) heeft hiermee geëxperimenteerd, in combinatie met het afwijken van een gedeelte van de onderwijsbevoegdheid. 

Sinds het schooljaar 2020-2021 hebben 20 basisscholen in het experiment Ruimte in Onderwijstijd (ERiO) de mogelijkheid gekregen om op drie punten af te wijken van de wetgeving. Het ministerie van OCW heeft SEO in combinatie met Oberon opdracht verleend om voornoemd experiment gedurende vijf jaren te monitoren en te evalueren. 

Resultaten
Ruimte in onderwijstijden kan leiden tot meer maatwerk voor leerlingen. Hiervoor dienen wel de organisatorische randvoorwaarden op orde zijn, zoals een goed werkend registratiesysteem, goed zicht op individuele leerlijnen en een goede personele organisatie. Maatwerk komt ook de kansengelijkheid ten goede. 

De flexibele onderwijstijden stellen hoge eisen aan de professionaliteit van onderwijsgevend personeel, wat bij scholen die het minder goed voor elkaar hebben leidt tot extra werkdruk. Eventuele benodigde extra bezetting tijdens vakanties of voor andere professionals brengt doorgaans extra kosten met zich mee. 

Als de diverse organisatorische aspecten van het onderwijs op orde zijn, dan hebben de flexibele onderwijstijden een positief effect op de professionaliseringsruimte van leerkrachten en is de school een aantrekkelijke plek om te werken. Ook voor ouders maken de flexibele schooltijden de scholen aantrekkelijk. Het geeft ze meer ruimte voor arbeids- en ouderparticipatie en de mogelijkheid om vakanties op te nemen op een voor hen geschikt moment. 

Vrijwel alle ERiO-deelnemers spreken de wens uit dat de ruimte in onderwijstijden wettelijk worden verankerd. Om succesvol gebruik te kunnen maken van de geboden flexibiliteit dienen scholen wel te voldoen aan randvoorwaarden als een duidelijke, gedragen visie en werken met individuele leerlijnen. 

Gebruikte methode
Het onderzoek hanteert een mixed methods benadering en bestond uit de volgende onderdelen: 

• analyse onderzoeken en beleidsstukken; 
• analyse ingediende plannen; 
• Jaarlijkse interviews met schoolleiders; 
• (online) schoolbezoeken (2 keer); 
• Jaarlijkse (online) enquêtes onder onderwijspersoneel; 
• Tweejaarlijkse (online) enquêtes onder ouders.