Werking van de mestmarkt

Door de afbouw van de derogatie onder de Nitraatrichtlijn (2022–2025) mag er minder mest in Nederland worden uitgereden, vanwege negatieve externe effecten op milieu, waterkwaliteit en volksgezondheid. Dit leidt tot een afname van de vraag naar mest. Hierdoor neemt het mestoverschot toe en zijn de mestprijzen sinds 2023 sterk gestegen. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot zorgen in de Tweede Kamer, waarop de minister van LVVN een onderzoek heeft toegezegd naar de werking van de mestmarkt. Dit onderzoek analyseert de mestmarkt op basis van interviews, literatuur en data over mesttransporten van RVO, met als doel beter inzicht te krijgen in prijsvorming, marktstructuur en mogelijke knelpunten.

De mestmarkt bestaat uit verschillende deelmarkten, omdat mest geen homogeen product is. Pluimveemest is droog en geconcentreerd en kent een positieve prijs. Rundvee- en varkensmest zijn natter, hebben hogere transportkosten en een negatieve prijs. Een negatieve prijs betekent dat veehouders betalen om van de mest af te komen. Mest is in principe een waardevol product voor akkerbouwers, maar door het mestoverschot is de prijs negatief. Het mestaanbod is ongevoelig voor prijsveranderingen, omdat mest een bijproduct is en mestafzetkosten slechts een deel van de totale kosten van veehouders vormen. De vraag naar mest wordt met name bepaald door regelgeving. Ook weersomstandigheden spelen een rol: bij nat weer is het moeilijker om mest uit te rijden. Mest wordt grotendeels regionaal afgezet vanwege hoge transportkosten, zie Figuur S.1.

Met name beleid dat vraag en aanbod begrenst bepaalt de mestprijs; hoge prijzen in 2023 en 2024 hangen samen met de afbouw van de derogatie en een nat voorjaar in beide jaren. Er zijn geen aanwijzingen dat de mestmarkt onvoldoende concurreert door marktmacht: het aantal partijen is groot en toetredingsbarrières zijn laag. Wel is sprake van onvolledige informatie, maar uit interviews blijkt niet dat dit leidt tot maatschappelijke schade. Daarom is er geen aanleiding voor aanvullend beleid gericht op transparantie of prijsvorming in de mestmarkt.