Prikkels voor preventie op het werk

Aanleiding
Met de Arbovisie 2040 streeft het kabinet naar nul doden door slechte arbeidsomstandigheden en naar minder arbeidsongevallen en beroepsziekten. Om deze ambitie te realiseren, verkent het kabinet onder meer financiële beleidsprikkels die werkgevers stimuleren om te investeren in gezond en veilig werken. Dit onderzoek brengt in kaart in hoeverre dergelijke prikkels effectief kunnen zijn en onder welke voorwaarden.

Resultaten
Het onderzoek laat zien dat gebrek aan kennis, capaciteit en ervaren noodzaak belangrijkere oorzaken zijn van achterblijvende investeringen in preventie dan financiële afwegingen. Financiële beleidsprikkels lijken daarom vooral kansrijk wanneer ze werkgevers praktisch ondersteunen en ontzorgen en zo knelpunten op het gebied van kennis en capaciteit wegnemen.

Van de drie verdiepend onderzochte opties is financiële ondersteuning via brancheverenigingen het meest kansrijk, omdat die sectorspecifieke en laagdrempelige hulp kan bieden. Een verplicht preventiebudget lijkt beperkt effectief en kan leiden tot een afvinkcultuur. Een verplichte aansprakelijkheidsverzekering biedt weinig directe prikkels voor preventie en kan die prikkel zelfs verminderen. Ook fiscale stimulansen, subsidies en hogere boetes kennen belangrijke beperkingen.

Voor vervolgonderzoek bevelen we praktijkexperimenten en pilots aan om beter zicht te krijgen op de daadwerkelijke effecten van beleidsprikkels. Daarnaast kan vervolgonderzoek zich sterker richten op het gedrag van werkgevers, werknemers en andere betrokkenen dat ten grondslag ligt aan arbeidsongevallen en beroepsziekten, en op de vraag welke interventies dit risicogedrag het meest effectief kunnen verminderen.

Het onderzoek
Het onderzoek bestond uit twee fasen en combineerde verschillende onderzoeksmethoden. In de eerste fase beoordeelden we op basis van literatuur, beleidsdocumenten, wetenschappelijke studies en interviews met deskundigen en belanghebbenden zes beleidsopties vanuit een breed welvaartsperspectief. In de tweede fase onderzochten we drie beleidsopties verdiepend aan de hand van vier focusgroepen met betrokken partijen, een enquête onder 971 werkgevers en acht verdiepende interviews met werkgevers. Daarmee brachten we in kaart hoe deze beleidsopties naar verwachting in de praktijk werken en onder welke voorwaarden zij effectief kunnen zijn.